Wat is de woningverzekering in België?
De woningverzekering in België dekt de schade aan een woning en, naargelang het contract, aan de inboedel ervan, als gevolg van een gedekt risico: brand, ontploffing, storm, waterschade, diefstal of natuurramp. Ze wordt aangeboden door de verzekeraars, rechtstreeks of via makelaars en agenten, aan eigenaars-bewoners, verhuurders en huurders. Het contract valt onder het Belgische recht en vult de aansprakelijkheid aan van de persoon die het gebouw onder zijn bewaring heeft.
Een polis opgebouwd rond brand
In België heet wat in de volksmond woningverzekering wordt genoemd, historisch gezien brandverzekering. Het product is in de loop der tijd uitgebreid, maar de structuur blijft dezelfde: een basis van gewaarborgde risico's, vervolgens aanvullende waarborgen en opties. De wet legt een minimumdekking op, die de meeste verzekeraars in hun algemene voorwaarden overschrijden.
De basis omvat brand, rook, ontploffing, bliksem, schokken en botsingen, elektrische overspanning, waterschade, stookolie en glasbreuk. Daarbij komen storm, hagel, het gewicht van sneeuw of ijs, arbeidsconflicten, aanslagen en terrorisme. De schade veroorzaakt door diefstal, een poging tot diefstal of vandalisme behoort in veel contracten eveneens tot de basisrisico's, net als de afbraak die door de overheid wordt bevolen om te beletten dat een schadegeval zich uitbreidt.
Een bijzonderheid verrast nieuwkomers vaak: de vergoeding geldt zelfs wanneer het schadegeval bij de buren ontstaat. De polissen omvatten de burgerlijke aansprakelijkheid verbonden aan het gebouw en het verhaal tussen verzekeraars, wat de meeste schadegevallen tussen buren regelt.
De aansprakelijkheid van de bewaarder van het gebouw
De polis dekt eveneens de burgerlijke aansprakelijkheid verbonden aan de woning. Als een dakpan op een voorbijganger valt of een lek het plafond van het appartement eronder beschadigt, worden de materiële en, in principe, lichamelijke schade aan derden ten laste genomen. Deze waarborg verschilt van de verzekering burgerlijke aansprakelijkheid privéleven, die de daden van de gezinsleden viseert en niet de staat van het gebouw.
Eigenaar, verhuurder, huurder: wie moet zich verzekeren?
De verplichting hangt af van het statuut en van het Gewest. De eigenaar-bewoner is wettelijk niet verplicht zich te verzekeren, ook al doet de overgrote meerderheid van de Belgische eigenaars het, waarbij volgens KBC ongeveer 95 % van hen verzekerd is. De voorwaarden van een hypothecaire lening kunnen daarentegen wel een dekking opleggen.
De huurder bevindt zich in een andere situatie. In Wallonië houdt de wetgeving hem huurdersaansprakelijk voor brand; in Vlaanderen strekt die zich uit tot brand en waterschade. Hij wordt vermoed aansprakelijk te zijn voor de schade aan de woning, tenzij hij het tegendeel bewijst, wat de huurdersverzekering in de praktijk onmisbaar maakt. In Brussel zijn de regels van het Gewest van toepassing en die verdienen het om met de huurovereenkomst te worden vergeleken.
De eigenaar-verhuurder
De verhuurder verzekert het gebouw, vaak met een clausule van afstand van verhaal: zijn verzekeraar ziet er dan van af zich na een schadegeval tegen de huurder te keren. Die afstand ontslaat de huurder niet van de plicht zich te verzekeren, want hij blijft aansprakelijk tegenover derden en voor zijn eigen goederen. De verplichtingen van de eigenaar-verhuurder inzake verzekering hangen ook af van wat de huurovereenkomst bepaalt.
Een overeenkomst tussen verzekeraars regelt bovendien de verhouding tussen de verzekeraar van de verhuurder en die van de huurder voor kleine schadegevallen. Voor de schade aan het gebouw tot 10 000 euro, exclusief btw, vergoedt de verzekeraar van de verhuurder zijn verzekerde, waarna de verzekeraar burgerlijke aansprakelijkheid van de huurder hem forfaitair 80 % van zijn uitgaven terugbetaalt. Die plafonds worden geïndexeerd op de ABEX-index en gelden enkel als noch de huurovereenkomst, noch de polis van de eigenaar een afstand van verhaal bevat.
Gebouw en inboedel: twee waarden die men niet mag verwarren
De polis maakt een onderscheid tussen het gebouw, dat wil zeggen de muren, het dak, de vaste installaties en de bijgebouwen, en de inboedel, die het meubilair, de huishoudtoestellen, de kleding en de persoonlijke voorwerpen omvat. De eigenaar verzekert beide; de huurder verzekert vooral de inboedel en zijn huurdersaansprakelijkheid.
Het gebouw wordt vergoed in nieuwwaarde: de verzekeraar betaalt wat nodig is om het te herbouwen, zelfs als de prijzen sinds het afsluiten zijn gewijzigd. Alleen de bouwwaarde telt, en niet de vastgoedwaarde, die de grond en de ligging omvat. Voor de inboedel is de algemene regel eveneens de nieuwwaarde, die kan worden verminderd als de slijtage meer dan 30 % bedraagt. Voor waardevolle voorwerpen, zoals juwelen, gelden bijzondere voorwaarden die in het contract staan.
Het risico van onderverzekering
Een te lage verzekerde waarde leidt tot een evenredige vermindering van de vergoeding. Neem een woning die voor 200 000 euro is verzekerd terwijl ze 225 000 euro waard is: een schadegeval van 30 000 euro geeft aanleiding tot een vergoeding van 26 666 euro, dus 3 334 euro minder. De ABEX-index, die de evolutie van de bouwprijzen volgt, dient om het verzekerde kapitaal regelmatig aan te passen. Omgekeerd levert het verzekeren van de inboedel boven zijn waarde geen enkel voordeel op.
Uitbreidingswerken, een nieuw bijgebouw, een erfenis of de aankoop van een waardevol voorwerp zijn allemaal wijzigingen die aan de verzekeraar moeten worden gemeld. De regeling van de mede-eigendom voegt een extra laag toe, aangezien het gebouw collectief wordt verzekerd en elke mede-eigenaar zijn privatieve delen en zijn inboedel verzekert.
Natuurrampen en overstromingen
Elke brandverzekering moet een dekking tegen natuurrampen omvatten: overstroming, terugstuwing van het rioleringswater, aardbeving, grondverschuiving of grondverzakking. Sinds 2006 is de vergoeding van overstromingsschade een verplichte component van de polis. Het is niet nodig dat de gebeurtenis officieel als algemene ramp is erkend om door de woningverzekeraar te worden vergoed.
Officiële kaarten van de overstromingsgevoelige zones bestaan sinds 2008. Voor een nieuwbouw of een uitbreiding in een risicozone kan de verzekeraar de overstromingswaarborg weigeren of toekennen met een hogere premie of vrijstelling en preventievoorwaarden. Inwoners van een blootgestelde zone die geen dekking tegen een redelijk tarief vinden, kunnen zich wenden tot het Tariferingsbureau voor natuurrampen.
Wanneer een overstroming als algemene ramp wordt erkend, komen de gewestelijke rampenfondsen tussen voor de schade die niet is gedekt of die het wettelijke plafond van tussenkomst van de verzekeraars overschrijdt. Die bevoegdheid is sinds 2014 geregionaliseerd en elk Gewest beheert zijn eigen fonds. Voor elke nieuwe ramp werd de tussenkomstgrens van de verzekeraars vastgesteld op 188 % van de premies die het voorgaande jaar zijn ontvangen.
Aanvullende waarborgen en opties
Naast de basis vergoedt het contract de kosten verbonden aan het schadegeval: maatregelen om bijkomende schade te voorkomen, zoals het afdekken van een dak met een zeil, het voorkomen van dreigend gevaar, het bewaren van de goederen tijdens de werken, het opruimen van het puin en de huisvestingskosten wanneer de woning onbruikbaar is. De bedragen verschillen van de ene verzekeraar tot de andere.
Verschillende waarborgen moeten uitdrukkelijk worden onderschreven. Naargelang de verzekeraar behoren de diefstal van de inboedel, de rechtsbijstand, de dekking van de tuin, het zwembad of de bodemsanering daartoe. Ook de onrechtstreekse verliezen, die de vergoeding met ongeveer 10 % verhogen om bijkomende kosten zoals verplaatsingen of post te dekken, zijn facultatief. De facultatieve waarborgen worden beschreven in de bijzondere voorwaarden, die men moet vergelijken met de gezinssamenstelling en de waarde van de goederen.
Wat uitgesloten blijft
Elke polis bevat uitsluitingen, bijvoorbeeld voor opzettelijk veroorzaakte schade. De volledige lijst van de uitsluitingen staat altijd in de algemene voorwaarden, die men vóór de ondertekening moet lezen.
Afsluiten, een schadegeval aangeven, opzeggen
Het contract loopt in principe voor een jaar en wordt stilzwijgend verlengd. De opzegging op de vervaldag gebeurt schriftelijk uiterlijk twee maanden vóór de jaarlijkse vervaldatum; bij KBC kan de consument het contract vanaf het tweede jaar zelfs op elk ogenblik beëindigen, met uitwerking twee maanden na de kennisgeving. De familiale verzekering wordt vaak in hetzelfde pakket met de woning gebundeld, wat de kalender van de vervaldagen beïnvloedt.
Na een schadegeval meldt de verzekerde het snel, beperkt hij de schade en bewaart hij de bewijsstukken. De huisvestingskosten worden binnen 15 dagen na ontvangst van de bewijsstukken terugbetaald en de overeengekomen vergoeding wordt binnen 30 dagen na het akkoord betaald; bij een tegenexpertise moet het bedrag binnen 90 dagen worden vastgesteld, waarna de termijn van 30 dagen begint te lopen. Een betalingsachterstand geeft aanleiding tot dubbele wettelijke interest, tenzij de vertraging onafhankelijk is van de wil van de verzekeraar. Langere termijnen blijven mogelijk wanneer stukken ontbreken, een opzettelijke brandstichting wordt vermoed of een gerechtelijke procedure loopt.
Bij onenigheid loopt de klacht eerst via de tussenpersoon en vervolgens via de klachtendienst van de verzekeraar, die het dossier onderzoekt. Als het antwoord niet overtuigt, kan de Ombudsman van de Verzekeringen worden aangesproken, zonder dat de gerechtelijke weg is afgesloten. Tot slot houdt het melden van werken, bijgebouwen en waardevolle voorwerpen aan de verzekeraar het verzekerde kapitaal in overeenstemming met de werkelijkheid.
Woningverzekering in België: veelgestelde vragen
Is de woningverzekering verplicht in België?
Voor de eigenaar-bewoner legt de wet niets op, maar een hypothecaire kredietgever kan ze eisen. Volgens KBC moet de huurder zich wettelijk tegen brand verzekeren, omdat zijn huurdersaansprakelijkheid wordt vermoed. In Brussel zijn de regels van het Gewest van toepassing.
Zijn overstromingen gedekt door de woningverzekering?
Ja. Elke brandverzekering omvat een dekking van natuurrampen, waaronder overstroming en terugstuwing van het rioleringswater. In een risicozone kan de verzekeraar de waarborg voor een nieuwbouw echter weigeren of een hogere premie en vrijstelling eisen.
Wat is onderverzekering?
Ze doet zich voor wanneer het verzekerde kapitaal lager is dan de herbouwwaarde. De verzekeraar vermindert de vergoeding dan in dezelfde verhouding: met 200 000 euro verzekerd voor een waarde van 225 000 wordt een schade van 30 000 euro slechts ten belope van 26 666 euro betaald.
Hoe zegt men zijn woningverzekering op?
Het contract wordt elk jaar verlengd. Het kan schriftelijk worden opgezegd uiterlijk twee maanden vóór de vervaldag. Bij sommige verzekeraars, zoals KBC, kan de opzegging vanaf het tweede jaar op elk ogenblik, met uitwerking twee maanden na de kennisgeving.
