Wat is een tienjarige aansprakelijkheidsverzekering in België?
Tienjarige aansprakelijkheidsverzekering in België is de verzekering burgerlijke aansprakelijkheid die gedurende tien jaar na de oplevering van de werken de duurzaamheid, de stabiliteit en de waterdichtheid van de gesloten ruwbouw van een woning dekt. Ze is verplicht sinds 1 juli 2018 voor architecten, aannemers en andere dienstverleners in de bouwsector wanneer de tussenkomst van een architect vereist is.
Het wettelijk kader van de tienjarige aansprakelijkheid
De verplichting berust op de wet van 31 mei 2017 betreffende de verplichte verzekering van de tienjarige burgerrechtelijke aansprakelijkheid. Artikel 22 bepaalt de inwerkingtreding op 1 juli 2018, terwijl het artikel over het Tariferingsbureau vroeger in werking is getreden, op 1 december 2017. De contracten die vanaf de datum van toepassing worden gesloten, vallen onder het nieuwe stelsel.
De tienjarige aansprakelijkheid zelf is ouder. Ze vloeit voort uit de artikelen 1792 en 2270 van het Burgerlijk Wetboek: de architect en de aannemer blijven gedurende tien jaar aansprakelijk voor ernstige gebreken die de duurzaamheid van een gebouw bedreigen. Vóór 2018 verplichtte echter niets de aannemers om zich tegen dat risico te verzekeren, en de nieuwe wet vult die leemte op door de dekking onontbeerlijk te maken.
Wat de wet niet beoogt
Het toepassingsgebied van de wet is bewust afgebakend. Drie voorwaarden moeten samen vervuld zijn: de werken betreffen een woning in België, de tussenkomst van een architect is verplicht en de prestaties raken aan de gesloten ruwbouw. Kantoorgebouwen, industriële gebouwen en infrastructuurwerken vallen niet onder deze specifieke verplichting. Overheden en hun instellingen zijn vrijgesteld wanneer ze het risico zelf dekken.
Wie moet de tienjarige aansprakelijkheidsverzekering afsluiten?
Elke architect, aannemer of andere dienstverlener in de bouwsector wiens tienjarige aansprakelijkheid kan worden ingeroepen, moet gedekt zijn. De wet breidt de bescherming uit tot de aangestelden, de onderaannemers en, voor rechtspersonen, tot bepaalde bestuurders en zaakvoerders. De promotor is in principe vrijgesteld van zijn eigen verplichting, maar de aannemers die hij aanstelt zijn dat niet.
In de praktijk bestaan er twee formules. KBC legt uit dat in een globale polis alle spelers die bij de bouw van het verzekerde werk betrokken zijn, gedekt zijn. In een individuele polis zijn enkel de verzekeringnemer en zijn onderaannemers verzekerd. De keuze hangt af van de organisatie van de werf en wordt vóór de start van de werken met de verzekeraar besproken.
Een aannemer die de omvang van zijn aansprakelijkheid niet goed inschat, kijkt ook naar zijn beroepsverzekering, want de tienjarige aansprakelijkheid dekt niet alle schade die een werf kan veroorzaken. Ze concentreert zich op de stabiliteit en de waterdichtheid van de ruwbouw, niet op ongevallen tijdens de werken of op schade aan derden.
Wat de tienjarige aansprakelijkheidsverzekering in België dekt
De waarborg duurt tien jaar vanaf de aanvaarding, dat wil zeggen de oplevering, van de werken. Ze heeft betrekking op de duurzaamheid, de stabiliteit en de waterdichtheid van de gesloten ruwbouw, wanneer het gebrek de duurzaamheid of de stabiliteit van de woning in gevaar brengt. De tekst beoogt gebouwen in België die bestemd zijn voor de huisvesting van een gezin, eengezinswoningen en appartementen inbegrepen, waarbij kamers in collectieve woningen uitgesloten zijn.
Het minimaal verzekerde bedrag
De wet legt een minimum per schadegeval op. Wanneer de wederopbouwwaarde van de woning meer dan 500.000 euro bedraagt, is het minimaal verzekerde bedrag 500.000 euro. Is ze lager dan 500.000 euro, dan is het minimum gelijk aan de wederopbouwwaarde. Die bedragen worden geïndexeerd volgens de ABEX-index, die het eerste semester van 2007 als basis neemt, om de evolutie van de bouwkosten te volgen.
De uitsluitingen waarin de wet voorziet
Verschillende schade blijft buiten de waarborg: radioactiviteit, lichamelijk letsel, esthetische schade, zuivere immateriële schade, schade die bij de oplevering bekend was, niet-accidentele verontreiniging, schade die verband houdt met terrorisme en schade waarvan het bedrag lager is dan 2.500 euro, een geïndexeerd bedrag. KBC voegt voor zijn product de meerkosten toe die voortvloeien uit wijzigingen of verbeteringen na een schadegeval, evenals schade veroorzaakt door een opzettelijke daad of een zware fout.
Die grenzen hebben een gevolg voor de eigenaar. Een louter esthetische scheur, een infiltratie zonder bedreiging voor de stabiliteit of een zichtbaar gebrek dat bij de oplevering is gemeld, vallen niet onder de tienjarige aansprakelijkheid. Dan gelden andere verhaalmogelijkheden: de waarborg van de aannemer, de oplevering met voorbehoud of de rechtsbijstandverzekering wanneer een geschil ontstaat.
Attest, bewijs en controle
Vóór de start van de werken bezorgt de aannemer of de dienstverlener een verzekeringsattest aan de bouwheer en aan de architect. Hij moet het op de werf kunnen voorleggen bij de eerste vraag. De contractuele documenten vermelden de verzekeraar en het contractnummer, zodat de klant het bestaan van de dekking kan nagaan zonder een schadegeval af te wachten.
De wet organiseert ook een traceerbaarheid. Er wordt een register van de contracten bijgehouden, dat de notaris moet raadplegen bij een overdracht van zakelijke rechten tijdens de dekkingsperiode, wat de koper van een recente woning beschermt. De verzekeraars bezorgen bovendien jaarlijks aan de Orde van Architecten een lijst van de architecten die zij verzekeren.
De controle berust op ambtenaren die door de Koning zijn aangewezen voor de aannemers en de andere dienstverleners, en op ambtenaren die door de minister van Economie zijn aangesteld voor de architecten. Overtredingen worden bestraft met een strafrechtelijke geldboete van 26 tot 10.000 euro. Een waarschuwing of een minnelijke schikking kan de strafvordering doen vervallen als het bedrag binnen de termijn wordt betaald.
Wat te doen als de verzekering wordt geweigerd?
Een professional wiens dossier door de markt wordt geweigerd, blijft daarom niet verstoken van werven. De wet voorziet in de oprichting van een Tariferingsbureau, dat de premie vaststelt van personen die geen dekking hebben gevonden, na weigeringen van minstens drie verzekeraars. Het Bureau bestaat uit vertegenwoordigers van de verzekeraars, de architecten, de aannemers en de consumenten, met een onafhankelijke voorzitter, en het vertrouwt het beheer van de risico's die het tarifeert toe aan verzekeraars die lid zijn van een compensatiekas die door de minister is erkend. De FSMA kan maatregelen nemen om de verzekeringnemers en de benadeelde personen te beschermen als die kas de wet niet naleeft.
Voordat het zover komt, kan een onafhankelijke verzekeringsmakelaar het dossier aan verschillende maatschappijen voorleggen, wat de kans op een aanbod vergroot. Een sterk dossier vermeldt de ervaring, het type werven, de omzet en de gebruikte bouwprocedés. Hoe nauwkeuriger het risico wordt beschreven, hoe beter de verzekeraar het zonder verrassingen kan tariferen, en hoe meer de professional een weigering vermijdt die op een gebrek aan informatie berust.
Tienjarige aansprakelijkheid, aansprakelijkheid van ontwerpers en woning
De wet van 9 mei 2019 vult het stelsel aan door aan intellectuele dienstverleners, architecten, ingenieurs, landmeters, veiligheids- en gezondheidscoördinatoren, een verzekering beroepsaansprakelijkheid op te leggen voor alle soorten onroerende werken, met uitzondering van de tienjarige aansprakelijkheid. De promotoren zijn ervan vrijgesteld, de aannemers worden niet beoogd. Op 25 februari 2021 heeft het Grondwettelijk Hof het beroep van de Orde van Architecten tegen die wet verworpen, omdat het de verschillende behandeling ten opzichte van de aannemers verantwoord achtte.
Voor de eigenaar die laat bouwen, bestaat de reflex erin de attesten van alle betrokkenen op te vragen vóór de ondertekening van de contracten. Eens de woning bewoond is, doet de tienjarige aansprakelijkheid de nood aan een woningverzekering die brand, waterschade en diefstal dekt niet verdwijnen. De twee contracten beschermen niet dezelfde risico's noch dezelfde persoon, en het eerste viseert de bouwer, het tweede de bewoner of de eigenaar. In een gebouw dat in appartementen is verdeeld, stelt zich bovendien de vraag naar de dekking van de gemeenschappelijke delen voor de mede-eigendom, die haar eigen contracten afsluit.
Tienjarige aansprakelijkheidsverzekering in België: veelgestelde vragen
Sinds wanneer is de tienjarige aansprakelijkheidsverzekering verplicht in België?
De wet van 31 mei 2017 betreffende de verplichte verzekering van de tienjarige burgerrechtelijke aansprakelijkheid is op 1 juli 2018 in werking getreden. Ze beoogt de contracten die vanaf die datum worden gesloten voor werken aan woningen waarvoor een architect nodig is.
Wat is het minimaal verzekerde bedrag?
Per schadegeval bedraagt het minimum 500.000 euro wanneer de wederopbouwwaarde van de woning dat bedrag overschrijdt. Anders is het gelijk aan de wederopbouwwaarde. Die bedragen worden geïndexeerd volgens de ABEX-index, met het eerste semester van 2007 als basis.
Wat riskeert een aannemer die niet verzekerd is?
De wet voorziet in een strafrechtelijke geldboete van 26 tot 10.000 euro voor aannemers en dienstverleners die in overtreding zijn. Door de Koning aangewezen ambtenaren controleren de naleving van de wet, en een waarschuwing of een minnelijke schikking kan de strafvordering doen vervallen.
Wat te doen als geen enkele verzekeraar het risico aanvaardt?
De wet voorziet in een Tariferingsbureau, dat de premie vaststelt van personen die op de markt geen dekking hebben gevonden na weigeringen van minstens drie verzekeraars. Het groepeert vertegenwoordigers van de verzekeraars, de architecten, de aannemers en de consumenten.
