Wat is een islamitische Takaful-verzekering in België?
De islamitische Takaful-verzekering in België is een verzekeringssysteem dat berust op onderlinge hulp tussen deelnemers, ontworpen om de principes van islamitische financiering te respecteren en bestemd voor mensen die een dekking wensen die met die principes strookt. Het Belgische kader kent slechts één verzekeringsstelsel, dat van de wet van 4 april 2014, van toepassing op elke verzekeraar die op het grondgebied actief is. Onder de in het land erkende maatschappijen lijkt er geen enkele een contract op basis van dat model van onderlinge hulp te verkopen.
Het woord Takaful komt uit het Arabisch en verwijst naar wederzijdse waarborg. Bij een klassieke verzekering draagt de verzekeraar het risico in ruil voor een premie. In het Takaful-model storten de deelnemers bijdragen in een gemeenschappelijk fonds, dat wordt gebruikt om de leden te vergoeden die door een schadegeval getroffen worden.
Voor een moslim in België stelt de vraag zich heel concreet: de autoverzekering is verplicht, de brandverzekering wordt door de kredietgever geëist bij een hypothecair krediet en de hospitalisatieverzekering is wijdverspreid. Veel gezinnen stellen zich dan ook vragen over alternatieven voor de conventionele contracten, zonder altijd te weten wat er werkelijk bestaat op de Belgische markt.
Hoe werkt Takaful: fonds, bijdragen en overschot
Takaful sluit drie elementen uit die in strijd worden geacht met de principes van islamitische financiering: riba, dat wil zeggen rente, gharar, een buitensporige onzekerheid over het contract, en maysir, dat verwijst naar kansspel of speculatie. De bijdragen worden opgevat als giften aan een fonds dat bestemd is om de leden van de gemeenschap van deelnemers te helpen.
De ingezamelde bedragen vloeien in de praktijk naar twee afzonderlijke fondsen. Het deelnemersfonds vergoedt de schadegevallen en kan worden belegd in beleggingen die met de sharia in overeenstemming zijn. Het aandeelhoudersfonds, of beheerfonds, dekt de kosten van de operator. Die scheiding is het meest zichtbare kenmerk van het model.
Wanneer er na de betaling van de schadegevallen en de kosten een technisch overschot overblijft, wordt dat in principe aan de deelnemers terugbetaald in de vorm van kortingen of dividenden. Door die verdeling zijn de deelnemers partners en geen eenvoudige klanten. Een toezichtscomité van specialisten in het islamitisch recht controleert bovendien de conformiteit van de contracten en van het beheer.
Naargelang van de operatoren berust het beheer op verschillende modellen, zoals wakala, waarbij de operator een vooraf vastgestelde commissie ontvangt, of mudharaba, waarbij de winst wordt verdeeld volgens een in het contract vastgelegde sleutel. Een hybride model combineert beide. De keuze van het model beïnvloedt de vergoeding van de operator, maar niet de logica van onderlinge hulp van het fonds.
Het Belgische kader: één verzekeringsstelsel voor alle operatoren
De Belgische teksten betreffende verzekeringen zijn van toepassing op elke verzekeraar, ongeacht de inspiratie van het product. De verzekeringsactiviteit wordt geregeld door de wet van 4 april 2014 betreffende de verzekeringen en door de wet van 13 maart 2016 op het statuut van en het toezicht op de verzekerings- of herverzekeringsondernemingen. De Nationale Bank van België oefent het prudentiële toezicht uit en de FSMA waakt over de bescherming van de consumenten en over de distributie.
Volgens de lijst die door de NBB en de FSMA wordt gepubliceerd, moeten de verzekeringsondernemingen van een andere lidstaat van de Europese Economische Ruimte die in België actief zijn in vrije dienstverrichting, de Belgische bepalingen van algemeen belang naleven. De verplichte verzekeringscontracten, zoals de verplichte autoaansprakelijkheidsverzekering, worden beheerst door het Belgische recht, krachtens artikel 25 van de wet van 4 april 2014.
Concreet is een product dat als sharia-conform wordt voorgesteld en aan een inwoner van België wordt verkocht, dus een verzekeringscontract zoals een ander in het licht van de Belgische wet. De operator moet erkend zijn of over een Europees paspoort beschikken, en de tussenpersoon die het verdeelt moet ingeschreven zijn bij de FSMA. Een uithangbord dat zich op Takaful beroept zonder aan die voorwaarden te voldoen, beschermt de consument niet.
Welk Takaful-aanbod vindt een inwoner van België werkelijk?
Het principe moet gescheiden worden van het commerciële aanbod. Het Takaful-principe is in verscheidene landen goed gedocumenteerd, met name in het Midden-Oosten, in Zuidoost-Azië en in de Maghreb. Op de Belgische markt kon geen enkele erkende verzekeraar met een Takaful-product worden geïdentificeerd, wat niet uitsluit dat een in het buitenland gevestigde operator een contract aan een inwoner aanbiedt. Die moet dan de identiteit van de verzekeraar, zijn erkenning, het land van vestiging en de rechten van de verzekeringnemer bij een geschil nagaan.
De gebruikelijke kanalen blijven de makelaar, de agent en de rechtstreekse verzekeraar. Een betrouwbare tussenpersoon vermeldt zijn inschrijvingsnummer bij de FSMA en de identiteit van de verzekeraar. Hij overhandigt de algemene voorwaarden, het informatieblad en, in voorkomend geval, het advies van het toezichtscomité van de operator. Een buitenlandse verzekeraar die zijn contracten aanbiedt zonder erkenning of Europees paspoort, moet worden geweerd.
Bij een geschil met een in België actieve verzekeraar kan de Ombudsman van de Verzekeringen worden gevat, ongeacht het product. Voor een buitenlandse operator kan de situatie ingewikkelder zijn. Daarom is het belangrijk om schriftelijk te vragen naar het toepasselijke recht, de bevoegde rechtbank en de klachtenprocedure.
De Takaful-autoverzekering, de Takaful-woningverzekering en de familie-Takaful doen elk afzonderlijke vragen rijzen, want de Belgische regels en de mogelijke aanbiedingen zijn niet dezelfde voor een voertuig, een woning of de bescherming van het gezin.
Alternatieven in België voor wie een systeem van onderlinge hulp wenst
De mutualistische verzekeringsmaatschappijen
De Belgische ziekenfondsen beschikken over mutualistische verzekeringsmaatschappijen. MLOZ Insurance is bijvoorbeeld een mutualistische verzekeringsmaatschappij die erkend is door de Controledienst voor de ziekenfondsen en die onder meer hospitalisatieverzekeringen aanbiedt aan haar leden. Hun logica is mutualistisch, wat ze daarom nog niet sharia-conform maakt.
Het komt aan elkeen toe om samen met een gekwalificeerde geleerde te beslissen of een dergelijke formule past. De religieuze conformiteit van een product valt niet onder de verantwoordelijkheid van de verzekeraar. De mutualistische vorm bestaat in België en berust op solidariteit tussen de leden.
De keuze voor een conventionele verzekering met minimale waarborgen
Sommige mensen sluiten uitsluitend de verzekeringen af die door de wet of door een kredietgever worden vereist, zoals de verzekering burgerlijke aansprakelijkheid voor motorrijtuigen, en vermijden de facultatieve kapitalisatiedekkingen. Die aanpak beperkt de blootstelling aan het contract, maar beschermt niet tegen de grote risico's van het dagelijkse leven.
Een tussenoplossing bestaat erin waarborgen van zuivere bescherming te kiezen, zonder spaarcomponent, en de verzekeraars te vergelijken op hun voorwaarden. Een blik op de verzekeringsmaatschappijen in België maakt het mogelijk de gevestigde spelers op te sporen, vóór elk contact met een makelaar.
Vragen om te stellen vóór de ondertekening van een contract dat zich op Takaful beroept
Een contract dat als Takaful wordt voorgesteld, moet op eenvoudige vragen een antwoord kunnen geven. Wie is de operator en waar is hij erkend? Welk beheermodel wordt gehanteerd? Worden de beheerkosten duidelijk vermeld? Worden de beleggingen van het fonds beschreven? Is het toezichtscomité geïdentificeerd? Zijn de regels voor de terugbetaling van het overschot schriftelijk vastgelegd?
Ook de klassieke elementen van een Belgisch contract moeten worden nagegaan: de duur, de vrijstelling, de uitsluitingen, de termijnen voor het aangeven van een schadegeval, de afstandstermijn en het recht om op te zeggen. De Belgische consument geniet wettelijke beschermingen die niet verdwijnen omdat het product zich op een bijzondere ethiek beroept.
Ten slotte worden de bewijsstukken bewaard: algemene voorwaarden, betalingsbewijzen, schriftelijke uitwisselingen met de operator en de tussenpersoon. Bij een meningsverschil maken die documenten het mogelijk de Ombudsman van de Verzekeringen te vatten of, in voorkomend geval, het gerecht. Een ernstig product aanvaardt deze controles zonder moeite.
Islamitische Takaful-verzekering in België: veelgestelde vragen
Bestaat er in België een erkende Takaful-verzekering?
Er kon geen enkele in België erkende verzekeraar met een Takaful-product worden geïdentificeerd. Elke operator moet in België erkend zijn of over een Europees paspoort beschikken, zoals elke verzekeraar, en die erkenning wordt nagegaan bij de NBB en de FSMA.
Wat is het verschil tussen Takaful en een klassieke verzekering?
Bij Takaful storten de deelnemers bijdragen in een gemeenschappelijk fonds dat de schadegevallen vergoedt, en het technische overschot wordt in principe aan hen terugbetaald. De operator wordt apart vergoed voor zijn beheer. Bij een klassieke verzekering draagt de verzekeraar het risico tegen een premie.
Waar kan men terecht bij een geschil met een verzekeraar in België?
Men wendt zich eerst tot de verzekeraar of de tussenpersoon, daarna tot de Ombudsman van de Verzekeringen, die klachten behandelt tegen verzekeraars die in België actief zijn. Bij een buitenlandse operator moet men schriftelijk het toepasselijke recht en de bevoegde rechtbank nagaan.
Biedt het ziekenfonds een sharia-conforme verzekering aan?
De Belgische ziekenfondsen bieden aanvullende verzekeringen aan via mutualistische verzekeringsmaatschappijen. Ze worden niet als Takaful-producten voorgesteld, en de vraag naar hun religieuze conformiteit valt onder een gekwalificeerde geleerde, niet onder de verzekeraar.
