Wat is verzekering in België?
Verzekering in België omvat alle overeenkomsten waarbij een verzekeringsonderneming, erkend en gecontroleerd op de Belgische markt, een risico op zich neemt in ruil voor een premie. Ze wordt aangeboden door verzekeraars, makelaars en agenten, en voor de gezondheid door de ziekenfondsen. Ze richt zich tot particulieren, zelfstandigen en ondernemingen en wordt geregeld door de wet van 4 april 2014 betreffende de verzekeringen.
Een overeenkomst gebaseerd op het risico
Elke overeenkomst berust op hetzelfde mechanisme: de verzekerde betaalt een premie en de verzekeraar vergoedt een schadegeval dat is voorzien in de algemene en bijzondere voorwaarden. Het gedekte risico kan de persoon treffen (gezondheid, overlijden, invaliditeit), een goed (woning, voertuig, telefoon) of de aansprakelijkheid van de verzekerde tegenover derden. De uitsluitingen, de vrijstellingen en de terugbetalingsplafonds staan in de overeenkomst en bepalen wat er na een schadegeval werkelijk wordt uitbetaald.
Een markt van nationale omvang
Volgens Assuralia, dat zich voorstelt als de stem van de verzekeringssector in België, groeide de Belgische sector in 2025 met 7,7 %, gedragen door de terugkeer van de levensverzekering. Die groei herinnert aan het gewicht van spaar- en voorzorgsproducten naast de schadeverzekeringen die elk gezin kent: auto, woning, familiale aansprakelijkheid.
Het wettelijk kader van de verzekering in België
Het Belgische recht inzake verzekeringsovereenkomsten berust op de wet van 4 april 2014 betreffende de verzekeringen. Ze legt de informatieverplichtingen van de verzekeraar vast, het tot stand komen van de overeenkomst, de verklaring van het risico, het beheer van schadegevallen en de regels voor het einde van de overeenkomst. De wet van 21 november 1989 betreffende de verplichte aansprakelijkheidsverzekering inzake motorrijtuigen komt daar voor de auto en de motorfiets bovenop.
De hervorming van de opzeggingsregels
Een wijziging van de wet van 2014, bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad op 18 oktober 2023, is op 1 oktober 2024 in werking getreden. Ze geldt voor overeenkomsten die na die datum zijn gesloten of stilzwijgend verlengd. Vanaf het tweede verzekeringsjaar kan de verzekeringnemer zijn overeenkomst tijdens het jaar beëindigen: de overeenkomst eindigt dan twee maanden na de aanvraag en de niet-gebruikte premie wordt terugbetaald. Vóór deze hervorming vereiste de opzegging op de verjaardatum een opzegtermijn van minstens drie maanden.
Een verdeling van de bevoegdheden tussen de gewesten
De verzekeringsovereenkomst valt onder het federale recht, maar de huisvesting is een gewestelijke bevoegdheid. De huurregels van Vlaanderen, Wallonië en Brussel bepalen dus wie de gehuurde woning moet verzekeren tegen brand en waterschade. In Wallonië moet de huurder zich verzekeren voor alle woninghuurovereenkomsten sinds 1 september 2018. In Vlaanderen rust de verplichting zowel op de huurder als op de verhuurder voor huurovereenkomsten van de hoofdverblijfplaats die sinds 1 januari 2019 zijn gesloten. In Brussel geldt de verplichting van de huurder voor huurovereenkomsten die vanaf 1 november 2024 zijn gesloten.
De verplichte verzekeringen in België
Weinig overeenkomsten worden door de wet opgelegd, en ze moeten worden onderscheiden van die welke banken of verhuurders contractueel eisen. Volgens KBC legt de wet de ziekte- en invaliditeitsverzekering op, beheerd door een ziekenfonds, evenals de verzekering van de burgerlijke aansprakelijkheid voor auto's en motorfietsen. De verzekering tegen arbeidsongevallen is verplicht voor wie rechtstreeks huispersoneel in dienst heeft, zonder via een dienstenchequebedrijf te gaan. De brandverzekering van de huurder is eveneens voorzien, met regionale nuances. De jachtverzekering vervolledigt de lijst.
De verzekering van de burgerlijke aansprakelijkheid van voertuigen
Elk motorvoertuig dat op de openbare weg rijdt, moet gedekt zijn, aanhangwagens inbegrepen, zelfs wanneer ze losgekoppeld zijn. Enkel toestellen waarvan de snelheid niet hoger ligt dan 25 km/u ontsnappen aan deze regel. De waarborg vergoedt de lichamelijke en materiële schade aan derden: passagiers, voetgangers, fietsers, inzittenden van andere voertuigen. Het verzekeringsbewijs, lang groene kaart genoemd, moet bij een controle kunnen worden voorgelegd, op papier of in digitale vorm, en het ontbreken ervan stelt de bestuurder bloot aan een boete. Voor de autoverzekering legt de basisovereenkomst enkel deze waarborg op, terwijl de schade aan het voertuig van de aansprakelijke bestuurder onder een facultatieve formule valt.
De openbare bescherming bij tekortkoming
Wanneer de aansprakelijke van een ongeval onbekend of niet verzekerd is, of wanneer het voertuig werd gestolen, vergoedt het Belgische Gemeenschappelijk Waarborgfonds het slachtoffer. Het dekt steeds de lichamelijke schade en meestal ook de materiële schade. Als de voorgestelde premies buitengewoon hoog zijn of als meerdere verzekeraars het risico weigeren, helpt het Tariferingsbureau om een dekking van de verplichte aansprakelijkheid te vinden.
De contractueel geëiste overeenkomsten
De schuldsaldoverzekering maakt deel uit van veel hypothecaire kredieten. Ze kan de schuld geheel of gedeeltelijk terugbetalen als de lener onverwacht overlijdt. De kredietgever eist ze in het kredietaanbod, waardoor ze wettelijk niet verplicht is, maar wel onvermijdelijk om de financiering te verkrijgen.
De grote dekkingsfamilies
De overeenkomsten worden ingedeeld in enkele grote families, die als houvast dienen om aanbiedingen te vergelijken en hiaten in de eigen bescherming op te sporen.
De persoonsverzekeringen
De gezondheid neemt een aparte plaats in: de verplichte ziekteverzekering loopt via het ziekenfonds, terwijl de facultatieve hospitalisatieverzekering de kosten van een ziekenhuisverblijf terugbetaalt, vóór en na de opname. De levensverzekering omvat het pensioensparen, de voorzorgskapitalen en de dekkingen bij overlijden. Het pensioensparen levert een aanvullend inkomen bovenop het wettelijk pensioen, via een levensverzekeringsovereenkomst of een pensioenfonds.
De goederen- en aansprakelijkheidsverzekeringen
De woningverzekering dekt de schade aan het gebouw en de inhoud ervan: brand, storm, waterschade, overstroming, gewicht van de sneeuw. De familiale verzekering beschermt tegen schade aan anderen en helpt om vergoeding te verkrijgen wanneer een derde de goederen van de verzekerde beschadigt; KBC schat dat ongeveer 80 % van de Belgen er een heeft. De omnium verlengt de burgerlijke aansprakelijkheid door het voertuig van de verzekerde te dekken tegen aanrijding, diefstal, brand, ruitbreuk en storm, en de mini-omnium biedt een beperktere en goedkopere versie aan.
De beroepsverzekeringen
Zelfstandigen en vennootschappen beschikken over een eigen aanbod: beroepsaansprakelijkheid, aansprakelijkheid van bestuurders, bedrijfsverliezen, wagenpark, cyberrisico's. De verzekering tegen arbeidsongevallen blijft verplicht voor de werkgever, die zijn werknemers moet verzekeren.
Wie biedt verzekeringsovereenkomsten aan in België?
Vier soorten spelers delen de markt: de verzekeringsmaatschappijen, de tussenpersonen, de bankverzekeraars en de ziekenfondsen. Elk beantwoordt aan een andere logica en is niet aan dezelfde controle onderworpen.
De maatschappijen en de bankverzekeraars
Groepen zoals AG, AXA Belgium, Ethias, P&V, Baloise, Allianz of DVV verdelen hun producten via agentschappen, makelaars en onlinekanalen. De bankgroepen zoals KBC en Belfius bieden hun klanten eveneens verzekeringsovereenkomsten aan. De lijst van de verzekeringsmaatschappijen die op de Belgische markt actief zijn, is breder dan deze bekende namen.
De makelaars en de agenten
Een makelaar werkt voor rekening van de klant en kan de overeenkomsten van meerdere maatschappijen voorstellen; een agent vertegenwoordigt een of meer bepaalde maatschappijen. De verzekeringsmakelaars zijn tussenpersonen van wie de activiteit aan controle is onderworpen, en de klant kan hun het beheer van zijn overeenkomsten toevertrouwen. Sinds 1 juli 2025 scheidt het herziene systeem van de wijziging van tussenpersoon die wijziging van de opzegging: de klant hoeft zijn overeenkomst niet op te zeggen om het beheer aan een andere tussenpersoon toe te vertrouwen, en die moet een samenwerkingsovereenkomst met de verzekeraar hebben.
De ziekenfondsen
De ziekenfondsen beheren de verplichte ziekteverzekering en bieden ook aanvullende verzekeringen aan, met name voor hospitalisatie of bijstand. Het ziekenfonds is de gesprekspartner voor de gezondheid, terwijl de private verzekeraars zich richten op schade, leven en inkomensaanvullingen.
Een verzekering in België kiezen, wijzigen of opzeggen
Een goed gekozen verzekering beantwoordt in de eerste plaats aan een reële behoefte: een goed om te beschermen, een aansprakelijkheid om te dekken, een schuld om te beveiligen. Twee aanbiedingen vergelijken veronderstelt dat men naar hetzelfde toepassingsgebied kijkt: verzekerd bedrag, vrijstelling, uitsluitingen, plafonds, wachttijden en voorwaarden voor verlenging.
De voorwaarden lezen vóór de ondertekening
De uitsluitingen en de vrijstellingen wijzigen het bedrag dat werkelijk wordt vergoed. De algemene voorwaarden bepalen wat gedekt is, de gevallen waarin de verzekeraar zijn tussenkomst kan weigeren en de termijnen voor de aangifte van het schadegeval. Het is beter de verzekerde waarde te controleren: een gebouw wordt verzekerd voor zijn herbouwwaarde, terwijl een huurder vaak een lagere werkelijke waarde verzekert.
Een overeenkomst beëindigen
Voor de overeenkomsten die onder de hervorming vallen die op 1 oktober 2024 in werking is getreden, is opzegging tijdens het jaar mogelijk vanaf het tweede jaar. Ze gaat twee maanden na de aanvraag in, en een digitale opzegging is mogelijk wanneer de verzekeraar ze aanbiedt, met een elektronische handtekening. De verzekeraar die opzegt, houdt zich op zijn beurt aan een termijn van drie maanden te rekenen vanaf de dag na de verzending van de brief. De formaliteiten van de opzegging verschillen naargelang van de datum van afsluiting van de overeenkomst en van de aard ervan.
Dubbele verzekering vermijden
Vanaf 1 oktober 2024 kan de nieuwe verzekeraar of de makelaar zich belasten met de opzegging van de oude overeenkomst, waardoor men niet tweemaal verzekerd blijft of, erger nog, zonder dekking valt tussen twee polissen. De oude overeenkomst wordt best pas beëindigd nadat het bewijs is verkregen dat de nieuwe in werking is getreden.
Klachten en verhaal bij een geschil
Een geschil met een verzekeraar verloopt in meerdere stappen. De eerste bestaat erin zich te richten tot de klachtendienst van de verzekeringsonderneming of van de betrokken tussenpersoon. Als het antwoord niet bevredigt, probeert de Ombudsman van de Verzekeringen, de bemiddelingsdienst voor verzekeringsgeschillen, de partijen te verzoenen.
De rol van de FSMA
De FSMA onderzoekt de klachten als toezichthouder en kan indien nodig optreden, maar ze kan niet tussenkomen tussen de verzekerde en zijn verzekeraar, noch het resultaat van haar onderzoek aan de klager meedelen. Ze vervangt dus de individuele bemiddeling niet.
Het verhaal voor de rechter
Wanneer de bemiddeling niet slaagt, kan het geschil voor de rechtbanken worden gebracht. Het is nuttig alle stukken van het dossier te bewaren: overeenkomst, bijvoegsels, briefwisseling, vaststellingen, foto's, facturen. Een rechtsbijstandsverzekering, wanneer ze bestaat, neemt de kosten van advocaat en procedure op zich binnen de grenzen die in de overeenkomst zijn voorzien.
Verzekering in België: veelgestelde vragen
Welke verzekeringen zijn verplicht in België?
Volgens KBC legt de wet de ziekte- en invaliditeitsverzekering via een ziekenfonds op, de burgerlijke aansprakelijkheid van auto's en motorfietsen, de arbeidsongevallenverzekering voor rechtstreeks aangeworven huispersoneel, de brandverzekering van de huurder en de jachtverzekering.
Kan men een verzekering in België op elk moment opzeggen?
Voor overeenkomsten die sinds 1 oktober 2024 zijn gesloten of stilzwijgend verlengd, kan de verzekeringnemer opzeggen vanaf het tweede verzekeringsjaar. De overeenkomst eindigt twee maanden na de aanvraag en de niet-gebruikte premie wordt terugbetaald.
Wat te doen bij een geschil met de verzekeraar?
Men moet zich eerst richten tot de klachtendienst van de verzekeraar of van de tussenpersoon. Is het antwoord onvoldoende, dan probeert de Ombudsman van de Verzekeringen de partijen te verzoenen. De FSMA onderzoekt klachten als toezichthouder, zonder individuele geschillen te beslechten.
Wie vergoedt een slachtoffer als de aansprakelijke niet verzekerd is?
Het Belgische Gemeenschappelijk Waarborgfonds vergoedt de slachtoffers wanneer de aansprakelijke onbekend of niet verzekerd is, bij diefstal van het voertuig of overmacht. Het dekt steeds de lichamelijke schade en meestal ook de materiële schade.
