Wat is schuldsaldoverzekering in België?
Schuldsaldoverzekering in België is meestal de verzekering voor het nog openstaande saldo van een lening, een tijdelijke overlijdensverzekering die het kapitaal van een krediet helemaal of gedeeltelijk terugbetaalt als de kredietnemer overlijdt vóór het einde van de lening. Ze wordt aangeboden door verzekeraars, banken en makelaars en is vooral bedoeld voor particulieren die een woning financieren met een hypothecair krediet.
Een contract gekoppeld aan het krediet, zonder wettelijke verplichting
Geen enkele Belgische wet verplicht een kredietnemer om een schuldsaldoverzekering te sluiten. KBC wijst erop dat dit type verzekering niet behoort tot de wettelijk verplichte verzekeringen, maar wel een vast onderdeel is van een hypothecair krediet, omdat de kredietgever ze in het kader van het contract eist. De Belgische federatie van de financiële sector, Febelfin, beschrijft dezelfde realiteit als een verzekering die vaak gekoppeld is aan het hypothecair krediet, terwijl ze facultatief blijft bij een lening op afbetaling.
Dit onderscheid heeft praktische gevolgen. Wie een woning wil kopen, ontvangt een kredietaanbod, en de bank koppelt daar bijna altijd een overlijdensdekking aan. De instelling wil er zeker van zijn dat de schuld niet op de familie of op de mede-erfgenamen terechtkomt als de kredietnemer overlijdt. Voor de kredietnemer is de vraag dus niet of hij zonder bescherming kan, maar waar hij ze afsluit en onder welke voorwaarden.
Het Wetboek van economisch recht bepaalt in artikel VII.87 dat de kredietgever niet mag eisen dat een ander contract wordt gesloten in het kader van een krediet, en hij moet bewijzen dat de kredietnemer vrij heeft gekozen. De wet van 4 april 2014 betreffende de verzekeringen voegt in artikel 284 toe dat elk voorgesteld contract moet aansluiten bij de wensen en behoeften van de verzekerde. Deze twee regels vormen een steunpunt wanneer een aanbod te sterk aan de bank gebonden lijkt.
Hypothecair krediet en brandverzekering
De schuldsaldoverzekering is niet de enige bescherming die banken aan een woonlening koppelen. Febelfin vermeldt ook de brandverzekering, die vaak gekoppeld is aan het hypothecair krediet. De twee contracten hebben een verschillende rol: de eerste beschermt de schuld bij overlijden, de tweede beschermt het gefinancierde goed. Een eigenaar die een volledige dekking van zijn woning wil, bekijkt daarnaast de woningverzekering die past bij zijn huis of appartement.
Hoe werkt de schuldsaldoverzekering?
De werking is het best te begrijpen aan de hand van een echt product. Ethias biedt een tijdelijke overlijdensverzekering aan, ondergebracht in tak 21 van de levensverzekeringen, bestemd voor natuurlijke personen die een hypothecaire lening aangaan voor een vastgoedproject. Het contract waarborgt de volledige of gedeeltelijke terugbetaling van het saldo van de lening bij overlijden van de verzekerde tijdens de verzekerde periode, zonder winstdeelneming.
Dalend kapitaal of vast kapitaal
Er bestaan twee formules. In de eerste volgt het verzekerde kapitaal het openstaande saldo: het daalt naarmate de kredietnemer terugbetaalt, en het uitgekeerde bedrag komt in principe overeen met wat nog te betalen is. In de tweede blijft het kapitaal vast gedurende de hele looptijd van het contract, wat past wanneer het krediet in fine wordt terugbetaald of wanneer de familie een hoger kapitaal wil behouden. Het dekkingspercentage, de kwotiteit genoemd, kan honderd procent bedragen of minder, naargelang de verdeling van de schuld over meerdere kredietnemers.
Gedekt risico en medische acceptatie
Het enige risico dat dit product dekt, is het overlijden van de verzekerde. Invaliditeit, ernstige ziekte of verlies van werk vallen onder andere contracten, die afzonderlijk worden verkocht. De premie hangt af van een medische acceptatie: de verzekeraar onderzoekt de verklaarde gezondheidstoestand voordat hij het risico aanvaardt en het tarief vastlegt. Het is dus essentieel om zijn voorgeschiedenis nauwkeurig te melden, want het opzettelijk verzwijgen van de gezondheidstoestand is een van de uitsluitingsgronden.
Looptijd van het contract
De looptijd wordt vastgelegd in de bijzondere voorwaarden en stemt doorgaans overeen met die van de lening. Het contract eindigt van rechtswege bij overlijden van de verzekerde, bij volledige afkoop, bij niet-betaling van de premie na een termijn van dertig dagen die per aangetekende brief is betekend, bij opzegging binnen dertig dagen na de inwerkingtreding of bij het bereiken van de einddatum. Deze werking doet denken aan die van een klassieke tijdelijke levensverzekering.
Premie, taksen en kosten om na te gaan
De kostprijs van een schuldsaldoverzekering beperkt zich niet tot de premie. Bij Ethias bedraagt de taks op de verzekering 1,10 % voor een dalend kapitaal en 2 % voor een vast kapitaal, voor een natuurlijke persoon die een hypothecaire lening aangaat, waarbij deze tarieven kunnen wijzigen. Bij de onderschrijving komen eenmalige dossierkosten van 90 euro bij.
Ook het fractioneren van de premie heeft een prijs: 4 % bij maandelijkse betaling, 3 % bij driemaandelijkse betaling en 2 % bij halfjaarlijkse betaling. De premie wordt vastgelegd per opeenvolgende periodes van drie jaar, die stilzwijgend worden verlengd. Ze kan in één keer of in meerdere keren worden betaald, gedurende twee derde van de looptijd van het contract. Elke verzekeraar past zijn eigen tarieven toe, en de vergelijking slaat op het geheel van deze elementen en niet alleen op de aangekondigde premie.
Vroegtijdige afkoop is mogelijk, maar kost geld: Ethias houdt 5 % van de theoretische afkoopwaarde in, een percentage dat met één procentpunt per jaar daalt tijdens de laatste vijf jaar van het contract. Er bestaan ook reductiekosten van 75 euro, geïndexeerd op de gezondheidsindex. Deze bedragen gelden voor dit specifieke product en dienen als referentie om de juiste vragen te stellen aan een andere verzekeraar.
Uitsluitingen en grenzen van de schuldsaldoverzekering in België
Zoals elk contract bevat de schuldsaldoverzekering gevallen waarin de verzekeraar niet uitbetaalt. Bij Ethias omvat de niet-limitatieve lijst het opzettelijk verzwijgen van de gezondheidstoestand van de verzekerde, de zelfdoding van de verzekerde tijdens het eerste jaar van het contract en het overlijden als gevolg van een opzettelijke daad van de verzekeringnemer of van de begunstigde. De algemene en bijzondere voorwaarden vullen deze lijst aan.
Het is ook belangrijk te begrijpen wat het contract niet doet. Het vervangt noch een inkomensbescherming bij arbeidsongeschiktheid, noch een dekking voor verlies van werk. Een zelfstandige of een werknemer die vreest zijn krediet niet meer te kunnen terugbetalen, wendt zich dan tot een afzonderlijke inkomensverzekering, waarvan de wachttijd en de maximumbedragen eigen zijn aan elk product.
Ten slotte moet de verzekeringnemer, wanneer het contract in pand is gegeven ten voordele van de bank, de toestemming van de kredietverlenende instelling verkrijgen om de polis af te kopen. Deze regel beschermt de schuldeiser, die begunstigde van de waarborg blijft zolang het krediet niet is afgelost, en hij verklaart waarom een wijziging van het contract bijna altijd via overleg met de bank verloopt.
Het contract kiezen, wijzigen of stopzetten
Sluiten bij de bank die de lening toekent, is praktisch, maar het is niet de enige weg. Volgens Wikifin, de dienst voor financiële educatie van de FSMA, kan men zich rechtstreeks richten tot een verzekeringsonderneming of via een tussenpersoon gaan. De makelaar is wettelijk verplicht om volledig onafhankelijk van de maatschappijen te werken en stelt aanbiedingen van meerdere maatschappijen voor, terwijl de agent werkt voor een of meerdere maatschappijen waarvan hij enkel de producten verkoopt, en de bankverzekeraar enkel die van zijn groep verkoopt. Een verzekeringsmakelaar kan dus meerdere tarieven vergelijken vóór de ondertekening van de akte.
De maatschappijen moeten erkend zijn door de Nationale Bank van België, en de tussenpersonen moeten ingeschreven zijn in het register van de FSMA, waarvan de lijst openbaar is. Deze inschrijvingen nagaan vóór de ondertekening is een eenvoudige reflex. Ook de algemene voorwaarden moeten worden gelezen vóór de aanvaarding van het kredietaanbod, want de bank bepaalt vaak een termijn om het bewijs van de verzekering te leveren.
Na de ondertekening maakt de termijn van dertig dagen bij Ethias het mogelijk om meteen op te zeggen. Daarna onderzoekt een kredietnemer die een gelijkwaardige en goedkopere dekking vindt de uitstapvoorwaarden, de eventuele afkoopkosten en de toestemming van de bank. Bij een geschil met de verzekeraar probeert de Ombudsman van de Verzekeringen, een bemiddelingsdienst voor geschillen over verzekeringscontracten, de partijen te verzoenen.
Bijzondere gevallen: koppels, erfgenamen en begunstigde
Wanneer een koppel samen leent, rijst de vraag van de kwotiteit voor elk van beiden. Elke verzekerde kan gedekt zijn ten belope van een deel van de schuld, of elk voor honderd procent, wat de premie verhoogt maar de overlevende volledig beschermt. De keuze hangt af van de inkomsten van beide partners, de aanwezigheid van kinderen en de plaats van de woning in het gezinsvermogen.
De verzekeringnemer is de persoon die het contract sluit. De begunstigde wordt aangeduid in de voorwaarden van het contract, en de clausule moet zorgvuldig worden gelezen en aansluiten bij het krediet en de gezinssituatie. Een duidelijke aanduiding voorkomt geschillen tussen erfgenamen en kredietverlenende instelling, en ze wordt nagekeken bij elke belangrijke gezinswijziging.
Wie een dekking zoekt die in overeenstemming is met de principes van islamitische financiering, wendt zich tot de islamitische Takaful-verzekering. Voor een krediet kon geen enkel Takaful-aanbod van een in België erkende verzekeraar worden gevonden, en in elk geval wordt de dekking gekozen vóór de ondertekening van het krediet en niet erna, want de medische acceptatie wordt moeilijker met de leeftijd en de evolutie van de gezondheid.
Schuldsaldoverzekering in België: veelgestelde vragen
Is een schuldsaldoverzekering verplicht in België?
Geen enkele wet legt ze op voor een hypothecair krediet, maar banken maken ze tot een toekenningsvoorwaarde in het leningscontract. De kredietnemer behoudt in principe het recht om zijn verzekeraar te kiezen, en bij een lening op afbetaling blijft ze facultatief.
Wat dekt de schuldsaldoverzekering?
Bij Ethias dekt ze uitsluitend het overlijden van de verzekerde tijdens de verzekerde looptijd. De verzekeraar betaalt het nog verschuldigde kapitaal helemaal of gedeeltelijk terug, volgens het gekozen dekkingspercentage, dat tot honderd procent van het saldo kan gaan.
Kan men na de ondertekening van het contract afzien?
Bij Ethias kan het contract worden opgezegd binnen dertig dagen na de inwerkingtreding. Na die termijn loopt het in principe tot het einde van de lening, behalve bij afkoop, die kosten meebrengt en de toestemming van de kredietgever vereist als het contract in pand is gegeven.
Wie controleert de verzekeraars en de tussenpersonen?
Verzekeringsondernemingen moeten erkend zijn door de Nationale Bank van België, en tussenpersonen, zoals makelaars en agenten, staan ingeschreven in het register van de FSMA. Bij een geschil kan de Ombudsman van de Verzekeringen als bemiddelaar optreden.
