Wat is een levensverzekering in België?
De levensverzekering in België is een contract waarbij een erkende verzekeraar zich ertoe verbindt een kapitaal of een rente uit te keren op een vastgelegde datum als de verzekerde in leven is, bij zijn overlijden, of in beide gevallen. Verzekeringsmaatschappijen en hun tussenpersonen bieden ze aan particulieren, zelfstandigen en werknemers aan die hun naasten willen beschermen, hun wettelijk pensioen willen aanvullen of een krediet willen terugbetalen bij overlijden.
Het contract valt onder de wet van 4 april 2014 betreffende de verzekeringen, waarvan de naleving door de FSMA wordt gecontroleerd, terwijl de financiële soliditeit van de verzekeraars door de Nationale Bank van België wordt bewaakt. De verzekeringsnemer betaalt een premie, eenmalig of periodiek, en de verzekeraar laat ze renderen of mutualiseert ze volgens de gekozen formule.
De vier grote contractvormen
De zuivere levensverzekering en de overlijdensverzekering
Bij de zuivere levensverzekering keert de verzekeraar een som uit op een vooraf vastgelegde datum, op voorwaarde dat de verzekerde dan nog in leven is. De overlijdensverzekering werkt omgekeerd: het kapitaal wordt betaald als de verzekerde overlijdt vóór een bepaalde datum. Ze vormt vooral een financiële reserve voor de naasten, bijvoorbeeld om de terugbetaling van een hypothecaire lening voort te zetten of de studies van de kinderen te financieren.
De levenslange en de gemengde verzekering
De levenslange verzekering keert een kapitaal uit bij het overlijden van de verzekerde, ongeacht de datum waarop dat zich voordoet. De gemengde verzekering combineert beide logica's: ze beschermt het gezin bij een voortijdig overlijden en keert een kapitaal uit op de einddatum als de verzekerde in leven is. Deze combinatie past bij wie bijvoorbeeld een kapitaal voor studies wil opbouwen en tegelijk het risico van het wegvallen van de verzekeringsnemer wil dekken.
Wikifin, de website voor financiële educatie van de FSMA, rangschikt de uitvaartverzekeringen en de schuldsaldoverzekeringen onder tak 21, waardoor de bescherming van een krediet of van een begrafenis in dezelfde tak zit als het sparen met gewaarborgde rente. De dekking van een lening wordt overigens apart behandeld in de schuldsaldoverzekering, die het saldo van de lening geheel of gedeeltelijk terugbetaalt als de lener overlijdt.
Tak 21, tak 23 en tak 44: sparen via de levensverzekering in België
Tak 21, een gewaarborgde rente
Volgens Assuralia, de federatie van de Belgische verzekeraars, biedt tak 21 een rente die vastgelegd is op de nettopremies, waaraan een winstdeelname wordt toegevoegd die zelf niet gewaarborgd is. De verzekeringsnemer kent dus een basisrendement, maar ziet af van de mogelijkheid van hogere winsten. De contracten van deze tak zijn het meest gezocht door voorzichtige spaarders die een pensioen of een langetermijnproject voorbereiden.
DVV geeft in haar voorwaarden aan dat het Bijzonder Beschermingsfonds tussenkomt tot 100 000 euro per verzekeringsnemer voor het geheel van zijn individuele contracten. Deze bescherming speelt bij een faillissement van de verzekeraar, binnen de grenzen die de voorwaarden van het contract voorzien.
Tak 23, een belegging gekoppeld aan fondsen
In tak 23 voeden de premies, na aftrek van de kosten en de taksen, een intern fonds dat door de verzekeraar wordt beheerd volgens de strategie die in het contract is vastgelegd. Ethias verduidelijkt dat de verzekeringsnemer de aandelen van het fonds niet rechtstreeks koopt. Het rendement kan hoger liggen dan dat van tak 21, maar Assuralia herinnert eraan dat het niet gewaarborgd is en zelfs negatief kan zijn.
De contracten met einddatum leggen bij de ondertekening een termijn vast: Ethias vermeldt vaak een minimum van acht jaar en een dag voor een eenmalige premie, of de leeftijd van 65 jaar. Een overlijdensdekking kan erbij komen, hetzij in de vorm van een vast kapitaal, hetzij in de vorm van een minimumkapitaal gelijk aan 130 % van de gestorte premies in het voorbeeld dat deze verzekeraar geeft.
Tak 44, een mengvorm van beide
Tak 44 combineert de takken 21 en 23 in één en hetzelfde contract, met een verdeling van de stortingen over de twee compartimenten. Ze spreekt wie een beveiligd deel wil houden en tegelijk de rest van zijn spaargeld aan de markten wil blootstellen. De keuze van de verhouding hangt af van de beleggingshorizon, de nood aan zekerheid en het vermogen om een verlies te dragen.
Fiscaal voordeel: de levensverzekering in België ten dienste van het pensioen
Assuralia onderscheidt twee regelingen. Pensioensparen maakt het mogelijk stortingen af te trekken van het belastbaar inkomen; voor de inkomsten van 2023 bedroeg de standaardaftrek 990 euro met een maximaal voordeel van 297 euro, of 30 %, en een hogere optie bracht de aftrek op 1 270 euro met een voordeel van 25 %, die elk jaar bij de verzekeraar moet worden aangevraagd. Deze bedragen worden geïndexeerd en moeten voor het lopende jaar worden nagekeken.
Het langetermijnsparen is voor dezelfde inkomsten beperkt tot 2 350 euro met een maximaal voordeel van 705 euro, of 30 %, en de premies ervan dragen een taks van 2 %. Om van het fiscale voordeel te genieten, bedraagt de minimale looptijd tien jaar en moet het contract vóór 65 jaar worden gesloten. Hypothecaire kredieten kunnen het plafond verlagen volgens hun datum en het gewest van verblijf.
Belasting op het moment van uitkering
Op 60 jaar is een bevrijdende voorafheffing van 8 % van toepassing op het pensioensparen en van 10 % op het langetermijnsparen, volgens Assuralia, waarbij de winstdeelname van tak 21 vrijgesteld is. Een opname vóór 60 jaar wordt aan 33 % belast. Bij overlijden is na 60 jaar geen bijkomende belasting verschuldigd op het gespaarde bedrag, maar de successierechten blijven van toepassing; vóór 60 jaar komt de heffing van 8 % of 10 % bovenop die rechten.
Voor zelfstandigen komen deze regelingen bovenop een bescheiden wettelijk pensioen, en de verzekering voor zelfstandigen bevat vaak contracten voor een aanvullend vrij pensioen. Senioren die dicht bij de einddatum zitten, beschikken over een verzekering voor senioren die aan hun leeftijd is aangepast.
Begunstigde, afkoop en verzaking in een levensverzekering in België
De begunstigde aanduiden en wijzigen
De verzekeringsnemer kan een andere persoon dan zichzelf aanduiden als begunstigde van het kapitaal. Volgens de voorwaarden van DVV kan, zolang de begunstigde het voordeel van het contract niet heeft aanvaard, enkel de verzekeringsnemer de begunstigingsclausule wijzigen of schrappen. Zodra de aanvaarding heeft plaatsgevonden, moet de begunstigde zijn akkoord geven voor elke wijziging of elke afkoop van de polis. Elke wijziging moet schriftelijk aan de verzekeraar worden meegedeeld om aan hem tegenstelbaar te zijn.
Zijn contract afkopen
De volledige of gedeeltelijke afkoop is doorgaans op elk ogenblik mogelijk, maar kan leiden tot degressieve uittredingskosten en, vóór de fiscale leeftijd, tot belasting. Dezelfde verzekeraar vermeldt kosten van 5 % in het eerste jaar, dalend tot 1 % vanaf het vijfde jaar, en een gedeeltelijke afkoop in minimale schijven van 250 euro. Deze bedragen zijn eigen aan een product en verschillen van verzekeraar tot verzekeraar.
Verzaken binnen 30 dagen
Voor een individueel levensverzekeringscontract beschikt de verzekeringsnemer over een termijn van 30 kalenderdagen om zonder boete of motivering te verzaken, per aangetekende brief. Die termijn loopt vanaf de kennisgeving van het sluiten van het contract of vanaf de ontvangst van de voorwaarden indien die datum later valt, volgens de voorwaarden van DVV. Dit recht is niet van toepassing op contracten die gekoppeld zijn aan een beleggingsfonds, dat wil zeggen aan tak 23.
Kosten, risico's en keuze van een contract
Assuralia verduidelijkt dat de instap-, beheers- en uitstapkosten enkele procenten van de stortingen kunnen bedragen en vermeld staan in het infoblad dat voor de ondertekening wordt overhandigd. Die kosten vergelijken met het nagestreefde doel is even belangrijk als het rendement vergelijken, want ze verlagen rechtstreeks het eindkapitaal, vooral op korte termijn.
De keuze hangt eerst af van het doel: een partner of kinderen beschermen vraagt om een overlijdensverzekering, het pensioen voorbereiden leidt naar pensioensparen of langetermijnsparen, een kapitaal overdragen leidt naar een levenslange verzekering met een zorgvuldige begunstigingsclausule. De tijdshorizon, de nood aan zekerheid en de gezinssituatie sturen vervolgens de keuze tussen tak 21, tak 23 of tak 44.
De contracten kunnen worden gesloten bij een verzekeraar, een bankverzekeraar of een makelaar, en ook de aanbiedingen van de ziekenfondsen bestaan. Bij een meningsverschil over een contract is de klachtendienst van de onderneming de eerste gesprekspartner, waarna de Ombudsman van de Verzekeringen kan tussenkomen als onpartijdige bemiddelaar. De FSMA onderzoekt klachten als toezichthouder, maar beslecht het geschil tussen de verzekerde en de verzekeraar niet.
Ten slotte wordt voor hoge overlijdenskapitalen soms een gezondheidsvragenlijst gevraagd, en de premie hangt af van de leeftijd, het kapitaal en de looptijd. Vroeg afsluiten verlaagt doorgaans de kostprijs van de dekking, terwijl de regelmatige herziening van de begunstigingsclausule slecht voorziene gezinssituaties vermijdt, bijvoorbeeld na een huwelijk, een wettelijke samenwoning, een echtscheiding of een geboorte.
Levensverzekering in België: veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen tak 21 en tak 23?
Tak 21 biedt een rente die vastgelegd is op de nettopremies plus een niet-gewaarborgde winstdeelname. Tak 23 belegt de premies in interne fondsen: het rendement kan hoger zijn, maar is niet gewaarborgd en kan negatief worden.
Kan men na de ondertekening verzaken aan een levensverzekering?
Voor een individuele levensverzekering geldt volgens de voorwaarden van DVV een verzakingstermijn van 30 kalenderdagen, per aangetekende brief en zonder boete. Dit recht geldt niet voor contracten gekoppeld aan een beleggingsfonds van tak 23.
Wat is het fiscale voordeel van pensioensparen in een levensverzekering?
Volgens Assuralia gaf pensioensparen voor de inkomsten van 2023 recht op een belastingvermindering van 30 % op 990 euro, of van 25 % op 1 270 euro met de hogere optie. De plafonds worden geïndexeerd en moeten elk jaar worden nagekeken.
Wat gebeurt er met het kapitaal bij overlijden van de verzekerde?
Het kapitaal wordt uitgekeerd aan de begunstigde die in de begunstigingsclausule van het contract is aangeduid. Er kunnen successierechten van toepassing zijn, en vóór 60 jaar komt er volgens Assuralia een heffing van 8 % of 10 % bij voor het fiscale sparen.
